Μουσική της γλώσσας εννοούμε τον χρωματισμό της φωνής -τη μελωδία- που χαρακτηρίζει την κάθε γλώσσα ή τοπική διάλεκτο και που μας κάνει να την αναγνωρίζουμε όταν την ακούσουμε, ακόμα και αν δεν μπορούμε να την εννοήσουμε. Για παράδειγμα, εύκολα καταλαβαίνουμε πότε κάποιος μιλάει Ρωσικά και πότε Ισπανικά, όπως επίσης εύκολα ξεχωρίζουμε από την προφορά του έναν Κύπριο και έναν Επτανήσιο.
Η αρχαία Ελληνική γλώσσα ήταν μια κατ’ εξοχήν μουσική γλώσσα. Ο τονισμός της ήταν μελωδικός, ωστόσο αρχικά στη γραφή της δεν υπήρχαν τόνοι και πνεύματα για τον λόγο ότι όλοι ήξεραν πώς να προφέρουν σωστά την γλώσσα. Αργότερα επινοήθηκαν τα σημεία στίξης, οι τόνοι και τα πνεύματα και διάφοροι κανόνες γραμματικής που στην ουσία περιγράφουν τον τρόπο που πρέπει αυτή να «τραγουδιέται».
Πολλά από τα σύμβολα ή τους κανόνες γραμματικής είναι ουσιαστικά μουσικά. Αυτά τα σύμβολα -όπως και στην μουσική- είναι δύο ειδών: αυτά που περιγράφουν την εναλλαγή ύψους (πρίμα και μπάσα) μεταξύ συλλαβών και λέξεων και αυτά που ορίζουν τη χρονική διάρκεια της κάθε συλλαβής ή/και παύσης.
Για το ύψος τα βασικά σύμβολα της γραμματικής είναι οι τόνοι, που ήταν τρεις, η οξεία, η βαρεία και η περισπωμένη. Η διάρκεια των συλλαβών καθορίζεται από τα φωνήεντα που περιέχουν, που χωρίζονται σε μακρά (η, ω), βραχέα (ε, ο) και δίχρονα (α, ι, υ). Οι συλλαβές που έχουν μακρό φωνήεν διαρκούν περισσότερο απ’ αυτές που έχουν βραχύ, όσο για τα δίχρονα, όπως το λέει και το όνομα τους, σε κάποιες περιπτώσεις είναι μακρά και σε κάποιες βραχέα όπως αυτό ορίζεται από τους κανόνες της γραμματικής. Η διάρκεια λοιπόν μιας συλλαβής μπορεί να είναι μακρά ή βραχεία. Η σχέση της διάρκειας του μακρού με το βραχύ είναι συνήθως 2/1 (το μακρό έχει τη διπλάσια διάρκεια από το βραχύ).
Αν σε ένα κείμενο έχουμε μια σταθερά επαναλαμβανόμενη σύνθεση από μακρές και βραχείες συλλαβές -για παράδειγμα 3 βραχείες και 1 μακρά- τότε το κείμενο αυτό έχει μέτρο, είναι έμμετρος Λόγος, δηλαδή ποίηση.
Εκτός από τους τόνους και άλλα σημεία στίξης αφορούν στο ύψος και στον τρόπο εκφοράς των συλλαβών όπως τα πνεύματα, η υπογεγραμμένη (σημεία του πολυτονικού συστήματος), τα εισαγωγικά, οι παρενθέσεις.
Τα εισαγωγικά και οι παρενθέσεις δεν εκλείπουν σε καμία σύγχρονη γλώσσα, οπότε δεν χρειάζονται ιδιαίτερη παρουσίαση. Ωστόσο είναι καλό να θυμηθούμε τον ρόλο τους. Όταν διαβάζοντας ένα κείμενο συναντάμε εισαγωγικά, υψώνουμε τον τόνο της φωνής μας για να διαβάσουμε το τμήμα που περικλείεται από αυτά, ενώ αντίθετα όταν συναντάμε παρενθέσεις χαμηλώνουμε τον τόνο της φωνής μας. Είναι λοιπόν σημάδια τονικά. Παράλληλα όμως συμμετέχουν στον ρυθμό αφού μια μικρή παύση προηγείται της ανάγνωσής τους.
Δυστυχώς, παρ’ όλη την προσπάθεια των λογίων, τα νέα ελληνικά έχασαν την μελωδικότητα της αρχαίας γλώσσας. Σώζεται ωστόσο σε κάποιες τοπικές διαλέκτους…
